ممكن مىتواند كرد ؛ پس او را به دليل بر وجود واجب حاجت نيست . طلب دليل بر وجود واجب ، متفرع است بر غفلت از وجود خود ، و اين غفلت ناشى است از غير حقيقى بودن موجوديت غافل كه مثبت وجود موجود حقيقى است . جستن شىء عين دريافت آن است و جويا را چيزى ديگر در كار است و پندارد كه جوياى دريافت است « عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ » « 1 » . تعليم ازلى است . كافران از سنگ و چوب خدا را مىجويند ، كاش از طلب خود بجستندى تا بيافتندى كه يافته را گم مىكنند و مىپندارند كه گم‌شده را مىخواهند كه بيابند . مفهوم طلب بعد از ادراك دليلى است روشن بر تحقق مطلب نزد تحقق . و طلب شيخ ابو سعيد ابو الخير - قدس سره - در جواب سوخته [ اى ] كه از درد نايافت سؤال كرده بود ، فرمود كه نه با دوستان خودت همنشينى كرده [ اى ] كه ياد او مىكنى و نام او مىبرى . ديگر بر صاحب هوش پوشيده نيست كه هرگاه ياد كسى يا چيزى مىكند ، البته توجهى خاص از دل خود به سوى آن مىيابد . نمىدانيم كه هرگاه ياد حق تعالى مىكنند ، به هر عنوان كه باشد ، آيا از دل خود هيچ توجهى مطلق از جهات [ و ] معرّا از كيفيات مىيابد يا نه ؟ و اكابر فرموده‌اند كه تا خدا ياد بنده نكند ، بنده ياد خدا نمىكند . « وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » « 2 » . زهى دليل در لباس موعظه . « وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ » « 3 » . مقرر عقلاست كه نفس الامر اعمّ است از ذهن و خارج . پس معقولات ذهنيه نفس الامرى باشد و از جمله امور نفس‌الامريه اين است كه هرچه موجود است - در هر ظرف كه باشد - البته به وجود موجود است الّا وجود كه به نفس ذات خود موجود است . و شكى نيست در اينكه هرچه به خود موجود باشد ، تحقق او اقوى است از آنچه به ديگرى موجود باشد بلكه تحقق آن راست كه به خود موجود است . چه آنكه به غير موجود است ، نظر به ذات خود تحقق ندارد و وجود اگرچه نزد اهل عقل امرى است اعتبارى [ و ] منتزع عقلى و حقايق اشياء امور متحققهء ثابته و تحقق اين حقايق ثابته به آن امر اعتبارى است كه معنيى است عام محيط بر جميع

--> ( 1 ) . علق ، 6 . ( 2 ) . عنكبوت ، 46 . ( 3 ) . بقره ، 113 .